Ewangelia w Listach Nowego Testamentu
Mówimy o Ewangelii Jezusa Chrystusa, bądź o Ewangelii o Jezusie Chrystusie, czy też że Jezus jest Ewangelią wszystkie te tematy teologiczne sprowadzają się do jednego zbawczego wydarzenia, najważniejszego, jakim jest Wcielenie Syna Bożego i wszelkie prawdy z niego wynikające, napisane i ustanie do wierzenia podane, których stróżem jest Kościół Mistyczne Ciało Chrystusa.. Znamy Ewangelie według św. Marka. Mateusza, Łukasza i Jana, słyszeliśmy o Ewangelii według Piotra czy Tomasza, czas przyjrzeć się chronologicznie, (jeżeli chodzi czas spisania), najstarszej, czyli Ewangelii przekazanej nam w Listach Nowego Testamentu. Listy stanowią znaczną liczebnie część Nowego Testamentu, bo na 27 ksiąg, 21 stanowią właśnie listy. Są one czasami bardzo krótkie, jak np. List do Filemona, zawierające kilka wersetów tekstu, można powiedzieć prywatne, aż do wielkich traktatów teologicznych, o kilkunastu rozdziałach jak List do Rzymian, dwa do Koryntian czy do Hebrajczyków. Powstały głównie w celu umocnienia chrześcijańskich wspólnot w wierze, by usuwać błędne nauki i nieporozumienia, udzielać właściwych wskazań dotyczących chrześcijańskiego trybu życia, lub po prostu, odpowiadają na dręczące pierwszych chrześcijan pytania.
Jak mawiał kiedyś na swoich wykładach Ks. Profesor Tadeusz Penar, iż szczególne znaczenie posiadają listy św. Pawła. Są one pismami okolicznościowymi odpowiadającymi na pytania nurtujące umysły i sumienia świeżo nawróconych a przy tym zawierają mnóstwo informacji osobistych. Kiedy św. Paweł je pisał, nie przypuszczał, że zostaną one kiedyś zebrane i staną się źródłem dociekań teologicznych. Pisał po prostu dlatego, że założonych przez siebie gmin, lub zaprzyjaźnionych, nie mógł odwiedzić osobiście, by odpowiedzieć na pytania, z jakimi się do niego zwracano. Listy te dopiero później (w każdym razie już pod koniec I wieku) zaczęto kopiować, przepisując je i wysyłając do innych wspólnot, zbierać i odczytywać w czasie nabożeństw także w innych gminach. Niektóre listy św. Pawła bezpowrotnie zaginęły i tak np. w 1 Kor.5,9, autor, wspomina wcześniejszy list napisany do tej gminy, a w Kol 4,16 mówi o liście do Laodycejczyków.
Pomijając ich teologiczną wartość, listy są na pewno pierwszorzędnym źródłem wiadomości o historii wczesnego chrześcijaństwa. Powstały przecież w większości przed ewangeliami i Dziejami Apostolskimi. Zdaniem księdza Penara, gdybyśmy nie mieli listów św. Pawła, zdani bylibyśmy na wyidealizowany obraz pierwszych chrześcijan ukazany w Dziejach Apostolskich i prawie nic nie wiedzielibyśmy o wewnętrznych stosunkach w pierwszych gminach, o ich życiu, problemach, jakie ich nurtowały, o walkach, jakie w ich łonie toczono.
Pod względem formy i techniki pisania listów listy nowotestamentalne w zasadzie niczym nie odbiegają od schematów tego gatunku literackiego znanego w starożytności. Na początku znajduje się imię nadawcy, następnie imię odbiorcy, wreszcie formuła pozdrowienia, treść zasadnicza i pozdrowienia końcowe. Do dziś w zasadzie ten schemat się nie zmienił. Wartym zauważenia jest fakt, iż w listach stosowane są dwie formuły pozdrowienia grecka – na początku listu, zaczynająca się od zwrotu χαιρειν (chairein = pozdrowienie), radosny okrzyk do na wzór naszego „Witaj!”, albo anglojęzycznego: „Hallo!”, a drugi rodzaj to pozdrowienie orientalne, które ma charakter apostroficzny i brzmi miedzy innymi tak: „ łaska tobie i pokój”. U świętego Pawła mamy do czynienia zawsze z pozdrowieniem orientalnym. Następnie drugą charakterystyką cechą listów Pawłowych, jest prooemium, czyli wstęp następujące zaraz po formularzu początku listu i wyrażające wdzięczność autora takim słowami jak: „dziękuję”, „błogosławię”. Nawiasem mówiąc wspominał Ks. Penar, że jedynie list do Galatów tego nie posiada, bo sytuacja w tej gminie była smutna i autor nie miał Bogu, za co dziękować.
Warto poświęcić jeszcze słów kilkoro technice pisania listów. W tamtych czasach nie zawsze nadawca listów był jego autorem i nie zawsze jedynie analfabeci posługiwali się pisarzami. Bywało też i tak, że ludzie umiejący pisać listy swoje komuś dyktowali, powierzali, niekiedy jedynie informując sekretarza, o czym zamierzają napisać, resztę zaś styl i formę a nawet czasami i treść pozostawiali jego wyborowi. Warto wiedzieć, że np. Cyceron posługiwał się sekretarzem o imieniu Tiro. Przy tego typu listach nadawca zwykle na końcu własnoręcznie kilka słów dopisywał. Paweł też posługiwał się sekretarzami, ale zdaniem uczonych, swoje listy zwykł dyktować a krótsze pisał własnoręcznie. Sekretarzem św. Pawła był na przykład Tercjusz i pod dyktando Apostoła narodów napisał List do Rzymian (16,22), o tym samym, może również świadczyć uwaga z 1Kor 16,21: „Pozdrowienie ręką moją Pawłową”.
Zanim poznamy bliżej poszczególne listy warto zapoznać się z ich podziałem. Listy Nowego Testamentu zwykło się klasyfikować następująco:
1. Listy św. Pawła, a w śród nich listy: Pierwsze (1 i 2 Tes), wielkie albo dogmatyczne ( Rz, ! i 2 Kor, Gal), więzienne ( Flp, Flm, Kol, Ef), do listów Pawłowych zaliczamy równie z pasterskie ( Tt i 1 i 2 Tm).
2. List do Hebrajczyków
3. Listy powszechne albo katolickie ( Jk, 1i2 P, 1,2,3 J i Jud)
