Księga Proroka Izajasza

Izajasz, jego hebrajskie imię Jeszajahu (bądź w skrócie Jeszaja) znaczy zbawieniem jest Jahwe lub Jahwe zbaw, podkreśla wyjątkowy charakter osoby proroka, misji i roli, która spełnił w historii zbawienia. Prorok pochodził ze znakomitej jerozolimskiej rodziny, prawdopodobnie tam się urodził, tam na stałe mieszkał, i tam spełniał swa misje przez ponad 40 lat wspólnie w Micheaszem za panowania królów Azariasza, Jotama, Achaza i Ezechiasza, a za bezbożnego Manassesa poniósł śmierć męczeńską. Był żonaty i miał dwóch synów, którym nadał symboliczne imiona: Szear-Jaszub, co można tłumaczyć  reszta wróci, bądź się nawróci i Maher-Szalal Chasz-Nasz = szybko grab, chyżo – łup. Włączył ich zatem również do swej działalności prorockiej, podobnie jak i żonę, którą zapewne z  tych samych racji nazywał prorokinią. Posiadał również wielu uczniów.
Swoboda, z jaką zwracał się do dygnitarzy dworskich i kapłanów, po nad to swobodny dostęp do króla oraz bogate słownictwo i wykwintny język, tudzież doskonała orientacja w sprawach publicznych wskazuj…ą, że był człowiekiem wykształconym i należał do wyższej warstwy społecznej, a według niesprawdzalnej już dziś tradycji mógł należeć nawet do królewskiego rodu. Ojcem Izajasza był bliżej nieznany Amos, którego jednak nie powinniśmy mylić z prorokiem Amosem, ten bowiem poprzedził jego działalność o mniej więcej 20 lat. Izajasz, choć nie jest pierwszym prorokiem pisarzem, jest jednak umieszczony na początku całego zbioru proroków słowa pisanego. Może dla podkreślenia wyjątkowego znaczenia tej księgi.
    Decydujące znaczenie miała dla Izajasza teofania, czyli Boże objawienie, w świątyni, w czasie, której spontanicznie podjął wezwanie Boga do wypełnienia misji płockiej, chociaż Bóg uprzedzał go o nikłych rezultatach i grożących konsekwencjach. Tak, jak mu Bóg polecił, nawoływał współczesnych do nawrócenia, do poprawy z grzechów i całkowitego zaufania Bogu, jako jedynej drogi ratunku dla narodu. Jednocześnie musiał zapowiadać zagładę królestwa Izraela i Judy, jako konsekwencję niewierności wobec Boga. Nie były to jednak beznadziejne tylko katastroficzne wizje, lecz pouczenia pełne nadziei, przepełnione wskazaniami dróg odrodzenia, które dokonają się przez ocalałą „Resztę”. Prorok stanowczo ganił zmaterializowanie i nieodpowiedzialną gonitwę za przepychem i używaniem warstw przodujących, przy równoczesnym ucisku i wyzysku klas niższych i biednych. Obnażał korupcję przywódców ludu, nieuczciwość i przekupstwo w sądach i administracji państwowej. Napiętnował fałszywe postawy w życiu religijnym, gdzie miejsce prawdziwej pobożności zajęły zwyczaje i praktyki pogańskie i pełna obłudy obrzędowość i formalizm. Z mandatu Bożego oddziaływał także na posunięcia polityczne królów, wzywając do samodzielnej polityki w oparciu o pełne zaufanie Bogu i rezygnację z pomocy władców pogańskich, zawiązywania z nimi przymierza, co prowadziło do całkowitego uzależnienia się w dziedzinie polityczno-ekonomicznej i powodowało nieodwracalne zagrożenia w dziedzinie religijnej.
    Dzisiejsi uczeni wyróżniają w Księdze Izajasza trzy części: Proto-Izajasz rozdziały 1-29, Deutero-Izajasz obejmujący rozdziały 40-55 i Trito-Izajasz 56-66.
Najstarsza tradycja żydowska i po niej chrześcijańska uważały proroka za autora całej księgi. Dziś przeważa pogląd, że podobnie jak Mojżesz w Pięcioksięgu, był Izajasz, tym, który zapoczątkował dzieło, nadał impuls, główną myśl, a kontynuowali ją uczniowie i miłośnicy mistrza, w tzw. „szkole Izajaszowej”.
Główne tematy księgi to: problem ważności i czystości wiary, święta Reszta, ubodzy Jahwe, świętość Boga, wyzwolenia, ogromny nurt mesjański, liczne zapowiedzi odnośnie do mającego przyjść Mesjasza i eschatologia, czyli nauka o rzeczach i czasach ostatecznych.