Księgi historyczno – dydaktyczne

Są trzy księgi w Starym Testamencie, które wprawdzie poruszają tematykę historyczną, znaną w innych księgach, ale historycznymi w znaczeniu przyjętym zarówno przez żydów jak i chrześcijan  nie są. Bowiem cechuje je swobodne potraktowanie tła historycznego i wydarzeń, ograniczają swą tematykę do losów jednej osoby lub rodziny. Jednak kunsztowna forma literacka wywoduje, że cieszą się one ogromnym zainteresowaniem czytających. Uczeni zaliczają je do specjalnego działu ksiąg historyczno-dydaktycznych. Są to Księga Tobiasza, Judyty i Estery.
    Księga Tobiasza nazwę swą bierze od dwóch bohaterów o tym samym imieniu. Język grecki trochę ich odróżnia ojca nazywa Tobit, a syna Tobiasz, obydwa jednak określenia Są brzmieniem tego samego imienia hebrajskiego Tobijahu, co równa się Jahwe jest moim dobrem. Księgę zaczyna autobiograficzna relacja Tobiasza – ojca, który znalazł się w Niniwie na skutek deportacji asyryjskiej w 734 r za Salmanasara asyryjskiego. Wierny Bogu i Jego prawu zarówno w ziemi ojców jak i w niewoli. Dzięki względom u króla dochodzi do bogactwa, co pozwala mu na użyczenie pożyczki Gabelowi z Rages w Medii. Tobiasz nie popada w niewierność, nawet gdy spotykają go nieszczęścia, jak utrata wzroku i majątku oraz brak zrozumienia nawet ze strony najbliższych. Kiedy spotykają go zniewagi od własnej żony, wówczas prosi Boga o śmierć. Równolegle autor zarysowuje drugą historię Sary, córki Raguela, która w Ekbatanie doznaje zniewag ze strony służącej. Ona również modli się do Boga. Obydwie modlitwy zostają wysłuchane i Pan Bóg zsyła archanioła Rafała, który jako przewodnik towarzyszy w podróży młodemu Tobiaszowi, chroniąc go przed niebezpieczeństwami, dostarczając lekarstwo przeciw ślepocie ojca oraz zachęcając do poślubienia ręki Sary. Tobiasz poślubia Sarę, dzięki radom Rafała niweczy zasadzki demona i wracając do rodziców przywraca wzrok ojcu pomazując oczy żółcią ryby. Rafał daje się poznać i znika a ojciec Tobiasz wspaniałym hymnem dziękuje Bogu. Umiera w wieku 158 lat, a syn jego przed swoją śmiercią przeżywa upadek Niniwy ( było to w 612 roku przed Chrystusem). Wiele można by powiedzieć na temat języka i rodzaju literackiego, czasu powstania i w końcu myśli teologicznej księgi, ale to już w czasie audycji.
    Księga Judyty nazwę otrzymała od imienia głównej bohaterki opowiadania. Judyta po hebrajsku jehudit = Judejska. Nie zachował się tekst hebrajki, a podstawą tłumaczeń stał się tekst Grecji Septuaginty ( najstarszego pochodzącego z III w. przed Chr. tłumaczenia greckiego Biblii). Zapoznajmy się po krótce z najważniejszymi wątkami treści księgi, by móc później się nią zachwycić. Król Asyrii Nabuchodonozor wezwał podległe sobie narody do walki z Arfaksadem. Narody Zachodu odrzuciły to wezwanie, a w odpowiedzi na to Nabuchodonozor wysyła ogromna armię pod wodzą Holofernesa, którego okrucieństwo przyprowadza do uległości wszystkie narody z wyjątkiem Judy. Wkrótce armia wroga staje pod maleńką twierdzą górską Betulią, jedyną na drodze do Jerozolimy. Oblężenie trwa 34 dni, w końcu wycieńczeni głodem i brakiem wody obrońcy postanawiają poddać miasto. Jednak postawa pobożnej, dzielnej wdowy Judyty ratuje mieszkańców. Judyta udaje się do obozu wroga, zdobywa przychylność wodza, następnie podstępem mordując Holofernesa doprowadza do paniki w szeregach okupantów, co staje się powodem zwycięstwa obrońców nad nimi. Choć wiele w tej księdze nieścisłości historycznych, nie o kronikę tu chodzi, lecz o teologiczną refleksję pobożnego autora. Nabuchodonozor to symbol wroga Żydów z czasów powstania księgi i w ogóle symbol wszelkich wrogów narodu wybranego. Autorowi nie chodziło o przedstawienie pojedynczego epizodu z historii, o którym tak naprawdę nic pewnego nie wiadomo, lecz o przedstawienie ogólnego sensu historii, jako zmagania z potęgami świata, który jest wrogiem Boga.
    Księga Estery przestawia jak poprzednie dwie wątek być może historyczny ale o szerszym teologicznym znaczeniu. Podczas wielkiej uczty wielmożów perskich królowa Waszti odmówiła wejścia do ucztujących i za to odsunięto ją od tronu, a jej miejsce zajęła Żydówka Estera. Niemal w tym samym czasie jej opiekun i stryj Mardocheusz ratuje życie władcy. Staje się to przyczyną zawiści wezyra Amana, który szukając zemsty na Mardocheuszu doprowadza do powstania planów eksterminacji wszystkich Żydów. Termin wyznaczono losem. Wówczas Estera, nakłoniona przez stryja podejmuje się wstawiennictwa u króla i ratuje Żydów od zagłady. Na pamiątkę zostaje ustanowione święto Purim (losów).
Choć w tekście Biblii hebrajskiej nigdzie nie jest wymienione imię Boga, nawet tam, gdzie powinno ono być, gdy np., Mardocheusz mówi, że ratunek dla Żydów przyjdzie z innego miejsca, nie świadczy to o braku wiary w Boga, lecz przeciwnie, o skrupulatnej czci Jego imienia, powodującej obawę wymawiania Go bez szacunku, co mogłoby się zdarzyć przy czytaniu księgi w to radosne święto Purim.