Księgi Królewskie, czyli trochę o świetności Izraela

Zaglądamy do Leksykonu biblijnego, Warszawa 2001. Cóż można tam znaleźć na temat Ksiąg Królewskich? W Biblii hebrajskiej obie, podobnie jak Księgi Samuela, tworzyły początkowo jedną księgę, dopiero Septuaginta (III w przed Chr.) podzieliła je, i to w miejscach zupełnie przypadkowych, nadając wszystkim czterem wspólny tytuł Basileion („Panowanie królów”). Dopiero św. Hieronim (IV w.) w Vulgacie zastosował podział na Pierwszą i Drugą Samuela i Pierwszą i Drugą Królewską. Kanon hebrajski zalicza księgi Królewskie do „proroków wcześniejszych” razem z Jozuego, Sędziów i 1 i 2 Samuela., obejmujących wydarzenia od śmierci Mojżesza aż do ułaskawienia Jojakina, tzn. cały okres przebywania Izraela w Kanaanie, ponadto dodając jeszcze część babilońskiej niewoli Judy. Księgi Królewskie rozpoczynają się od wstąpienia na tron Salomona i śmierci Dawida, a kończą pozytywnym akcentem - ułaskawieniem Jojakina (ok. 965-562 przed Chr.). Zaliczamy je do dzieła deuteronomisty.
Treść obydwóch Ksiąg możemy podzielić na trzy części:
Dzieje królestwa niepodzielonego 1Krl 1-11
Synchronistycznie ujęta historia królestwa judzkiego i królestwa izraelskiego 1 Krl 12 – 2 Krl 17.
Dalsze dzieje królestwa judzkiego 2 Krl 18-25.
Autor opisuje dzieje Izraela, przedstawiając rządy poszczególnych królów, włączając w nie opis działalności proroków a szczególnie Eliasza i Elizeusza. Panowanie każdego z władców zostaje ujęte według ustalonego schematu: data wstąpienia na tron według lat panowania króla w drugim królestwie, liczba lat panowania, ocena panującego uwzględniająca ustosunkowanie się do religii (czynił to, co dobre, albo złe w oczach Jahwe), przytoczenie źródła, z którego autor czerpał swoje wiadomości, wzmianka o śmierci króla i miejscu pochowania oraz imię jego następcy. U królów judzkich autor dodawał wiek króla w chwili wstąpienia na tron a także imię jego matki (z wyjątkiem Achaza i Jorama).
    Autor tych Ksiąg bardzo często odsyła czytelnika do źródeł swoich informacji, którymi są: Księga Rządów Salomona, Księga Kronik Królów Izraela, Księga Kronik Królów Judy. Te najczęściej cytowane dokumenty były z pewnością dobrze znane w czasach pisania Ksiąg Królewskich. Prawdopodobnie sporządzone zostały w oparciu o urzędowe dokumenty kancelarii królewskiej o charakterze sprawozdawczo kronikarskim. Obok nich możemy jeszcze w treści ksiąg wyróżnić dokumenty, których wprawdzie autor nie nazywa wyraźnie, ale zapewne z nich czerpał swe wiadomości: Kronikę Dawida, która dostarczyła materiału do dwóch pierwszych rozdziałów Pierwszej Księgi, po za tym na pewno istniały opowiadania o prorokach Eliaszu i Elizeuszu autorstwa ich uczniów, w świątyni była kronika świątynna redagowana przez kapłanów i bardzo wyraźnie widzimy, że zaglądał do Księgi Izajasza ( por. 2 Krl 18,17-20 z Iz r 26-39)
Powyższe źródła autor Ksiąg opracowywał i wykorzystywał starannie według własnego planu, wybierając to, co było jemu potrzebne. Kim był ów autor? Tego nie wiemy. Tradycja żydowska powiada, że to prorok Jeremiasz. Może to skutek podobieństw między zakończeniem obydwu Ksiąg i proroctw Jeremiasza oraz przekonanie, że Księgi Królewskie musiały być napisane jeszcze przed niewolą babilońską (586 przed Chr.), kiedy istniały jeszcze archiwa królewskie i świątynne.
Trudno jednak przyjmować tę tezę za pewną, raczej przyjmujemy, że autor jest nieznany. Należy on jednak do nurtu deuteronomistycznego. Pomija, bowiem milczeniem, wiele wydarzeń ważnych pod względem politycznym i gospodarczym, a szeroko opisuje te, które miały jakiś związek z religią. Obszernie opisuje dla przykładu panowanie Salomona, a zwłaszcza budowę świątyni, czy panowanie i reformę religijną króla Jozjasza, a całkowicie milczy o udziale króla Achaba i jego olbrzymiej, jak na owe czasy, armii w bitwie koalicji antyasyryjskiej pod Karkar w r. 854 przed Chr., oraz bardzo krótko pisze na temat takich wybitnych władców jak Omri i Jeroboam II.
Przejawem tendencji deuteronomistycznych jest również klasyfikowanie królów na dobrych i złych w zależności od ich ustosunkowania się do spraw religii.
Trzeba tu również podkreślić wielką wiarogodność historyczną ksiąg, jak na owe czasy. Korzystanie z dokumentów przyczyniło się do tego, że Księgi Królewskie przekazały fakty i wydarzenia w ich historycznej prawdzie. Potwierdzają to, bowiem liczne świadectwa pozabiblijne, udostępnione przez znaleziska archeologiczne w Egipcie, Babilonii i w samej Palestynie. Tak np. najazd faraona Szeszonka na Judę i królestwo izraelskie po śmierci Salomona ( 1 Krl 14,25) został uwieczniony na murach świątyni w Karnaku, a w przekazach asyryjskich znajdujemy wzmianki o podboju Samarii i przesiedleniu 27290 obywateli do Medii w 721 r. oraz oblężeniu Jerozolimy przez Sennacheryba w 701 r. przed Chr.