Księgi Machabejskie

Literaturę biblijną Starego Testamentu w kanonie chrześcijańskim kończą dwie Księgi Machabejskie. O czym mówią, jakie zawierają przesłanie, że znalazły się w kanonie ksiąg natchnionych?
Odpowiedź na to pytanie pomoże nam zrozumieć historia Narodu Wybranego w ciągu ostatnich dwóch wieków przed przyjściem Mesjasza, Pana Jezusa na świat. W krótkim szkicu historycznym opowiadają one najpierw o Aleksandrze Wielkim i rozpadzie jego imperium. Z pięciu dowódców, którzy podzielili się wielkimi zdobyczami Aleksandra nas interesuje dwóch Seleukos, który zajmując teren dzisiejszej Azji Mniejsze otrzymał również Palestynę i Ptolemajos, który władał w Egipcie. Od nich pochodzą dwie dynastie, które rywalizowały o wpływy w narodzie wybranym. Jednym z następców Seleukosa był Tanioch IV, który rozpoczął walkę z religią jahwistyczną. Żydzi znaleźli się pod silnym oddziaływanie kultury helleńskiej, król próbował im także narzucić pogańskie zwyczaje. Niektórzy możnowładcy ulegli tym wpływom. Jednak, gdy doszło do prześladowań na tle religijnym wzbudziły one kontreakcję. Walkę obronna rozpoczyna kapłan Matatiasz, a kiedy po roku umiera zobowiązuje synów do dalszej walki. Trzej synowie Juda Machabeusz ( od jego imienia nazwę wzięły księgi), Jonatan i Szymon, wiernie wypełniają testament ojca i po kolei giną w walce, która jednak okazuje się zwycięska.
Językiem oryginalnym 1 Mch był język hebrajski, ale nie zachował się do naszych czasów i obecnie podstawą wszelkich tłumaczeń jest język grecki. Natomiast 2Mch napisano już tylko w języku greckim. Nie znaleziono żadnego egzemplarza w Qumran, stąd pewnie dlatego Żydzi, jedno z dzieł tak bardzo opisujących ich bohaterską historię w obronie wiary i tradycji narodu, nie włączyli do kanonu ksiąg świętych. Uczynił to dopiero Kościół katolicki, nawiązując do tradycji Ojców Kościoła.
Ponieważ księgi te różnią się znacznie od siebie i druga nie jest kontynuacją historii opisanej w pierwszej, dlatego trzeba się im przyjrzeć każdej z osobna.
Pierwsza Księga Machabejska
Treścią swą obejmuje okres 40 lat ( od 175 do 135), czyli od wstąpienia Antiocha IV na tron do śmierci Szymona. Żywy sposób opowiadania wydarzeń świadczy o tym, że autor znał je dobrze z osobistego doświadczenia. Korzystał także z dokumentów. Czynił to jednak w sposób bardzo swobodny rozszerzając treści opowiadania, urozmaicając je odpowiednimi przemówieniami wygłaszanymi przez bohaterów ( to niewątpliwie wpływ historyków greckich). Przesadne natomiast liczby wojsk i entuzjastyczne pochwały bohaterów oraz ich zwycięstw mają swe źródło w uczuciowym zaangażowaniu autora i zdradzają naocznego świadka albo uczestnika walk. Teksty zaś modlitw i pieśni dziękczynnych oparte są na podłożu biblijnym. Autor wybiera pewne epizody, które przedstawia w kolejności chronologicznej i zaznacza ich sens religijny. Pisze językiem prostym, ale w sposób żywy i bezpośredni. O autorze można powiedzieć tyle, że jest nieznanym Żydem, doskonale orientuje się w topografii Palestyny i bardzo dobrze zna Pismo św. i czasy, które opisuje.
W treści 1 Mch uderza brak wyraźnej wzmianki o Bogu. Zamiast imienia Boga mamy tylko w niej aluzje do boga, gdy autor mówi o pomoc z nieba, albo gdy używa zastępczo zaimków. Uczeni słusznie wnioskują, że pomijanie imienia Boga w tekście 1Mch podyktowane zostało względami nadzwyczajnej czci. Z głównych myśli teologicznych to: Fakt, że mimo swej transcendencji Bóg jest dostępny dla człowieka i może być znaleziony w modlitwie, wiara w Opatrzność Boża. Prawo jest kontynuacją Przymierzam, zastąpiło głos, proroków, w jego obronie należy nawet oddać życie,. Myśli teologiczne wprowadza autor w bardzo subtelny sposób. Unika w swym dziele wszelkiego moralizowania, ale bardzo zręcznie podsuwa myśl o bogu i Jego ingerencji, modlitwy, wyznania wkładane w usta bohaterów, opisy walki, nasuwają czytelnikowi przekonanie, że zwycięstwo nie byłoby w ogóle możliwe bez Bożej pomocy. Widać tu mistrzostwo autora w przedstawianiu historii religijnej.
Druga Księga Machabejska
Jak już powiedziano nie jest ona kontynuacją 1Mch, lecz po raz drugi przedstawia wydarzenia piętnastu początkowych lat (175-160). Jest ona streszczeniem pięciotomowego dzieła nieznanego nam Jazona z Cyreny. O autorze 2 Mch możemy wnioskować, że był Żydem egipskim o nastawieniu faryzejskim, ale z wykształceniem hellenistycznym, swobodnie posługuje się językiem greckim operując bogatym słownictwem. Widać u niego tresuje o jedność kultu i zachowanie Prawa. Są maleńkie rozbieżności co do chronologii niektórych wydarzeń, ale nie podważają one historyczności samych faktów
2Mch ma charakter bardziej religijny ani żeli 1Mch. Boga określa przy pomocy trzech imion: Bóg, Władca i Pan, które SA odpowiednikami hebrajskich : Elohim, Adonaj i Jahwe, mówi o Bogu Stwórcy. Opisując majestat i wielkość Boga wylicza cały szereg Jego przymiotów. Święte jest Prawo i dlatego nie może był łamane. Święty jest Bóg, od którego pochodzi wszelka świętość i który strzeże świętości domu Bożego. Walka prowadzona w obronie religii jahwistycznej ma charakter świętej wojny i święty jest nawet miecz, jakim ją Juda prowadzi. Otrzymał go przecież od samego boga przez proroka Jeremiasza. Walczących zaś ożywia przeświadczenie, że życie ziemskie nie jest najwyższą wartością. Istnieje  bowiem życie pozagrobowe gdzie Bóg odpłaci każdemu za jego czyny. Kara, śmierć, nagroda, męczeństwo, ekspijacja, świętość to tematy, które są w księgach poruszane.
2 Mch rzuca nowe światło na zrozumienie prawdy o życiu wiecznym. Rysem odróżniającym 2Mch od 1Mch jest postawa wobec męczenników. Dla autora 1Mch śmierć męczenników jest następstwem gniewu Bożego, który spada na Izraela. Walka zaś zbrojna Matatiasza i jego synów uśmierza ten gniew i odwraca karę. W 2 Mch problem jest przedstawiony w odmienny sposób. Autor bowiem przedstawia, że nieszczęścia są karą Bożą, ale dobrowolne przyjęcie męczeństwa ma moc ekspiacji. Jeżeli zatem juda odnosi zwycięstwa, to właśnie dzieje się tak z tej racji, że przyjęta została przez Boga ekspijacyjna ofiara męczenników.