Środowisko życiowe Nowego Testamentu

Co było przedtem? Czyli krótki rys historyczny.
Ciekawe i burzliwe były dzieje Izraela na przełomie epok. Dowiadujemy się o nich od historyka żydowskiego Józefa Flawiusza, filozofa Filona, oraz historyków rzymskich;np. Swetoniusz i Tacyt, z literatury międzytestamentalnej i z Nowego Testamentu. Burzliwa historia, jak całe dzieje Narodu Wybranego. Jak mówiliśmy sobie poprzednio, od końca IV w. przed Chrystusem, a dokładnie od podbojów Azji Mniejszej przez Aleksandra Macedońskiego (332 r. przed Chr. podbój Izraela), Izrael dostał się pod wpływy kultury helleńskiej. Ekspansja kulturowa helleńska była tak silna, że począwszy od arystokracji, aż po warstwy średnie ludność Palestyny coraz bardziej ulegała jej wpływom. Młode pokolenie wychowywano w nowym duchu, wprowadzano nowe zwyczaje religijne kulturalne i towarzyskie. Nawet na terenie świątyni umieszczono „ohydę” dla prawowiernego Żyda, czyli posag Zeusa. Sytuacja nasiliła się jeszcze bardziej za panowania Seleucydów od początku II w. przed Chr. Kiedy zaczęto jednak siłą wprowadzać obce zwyczaje religijne, i prześladować wiernych przymierzu Żydów, wywołało to gwałtowną reakcję. Powstanie Machabeuszów: Matatiasz i jego synowie Juda, Jonatan i Szymon, doprowadzili do reformy religijnej i przywrócenia właściwego ducha narodowi, oraz wyzwolenia. Kolejni władcy: Jan Hirkan (135-104 przed Chr.), Aleksander Janneusz (103-76), Aleksandra Salome (76-67), Arystobul II (67-63) ze zmiennym szczęściem doprowadzają do coraz większego uwalniania się Izraela spod wpływów greckich, a w 63 r. Pompejusz wódz rzymski wyzwalając na prośbę Jana Hirkana II Palestynę od Greków, zapoczątkował okres rzymski na tym terenie. Bo zawsze w historii tak bywa, iż wprawdzie obce mocarstwa chętnie słabszym pomagają i wyzwalają spod władzy dotychczasowych okupantów, ale potem przez długi czas „zapominają iść do swojego domu”. Po krótkim okresie władzy Antygona rządy nad poszerzonym znacznie terytorium Izraela objął Idumejczyk (południowy pobratymiec Żydów) Herod Wielki (37-4 przed Chr.). Po jego śmierci Cezar August dzieli jego państwo na trzy części miedzy synów Heroda Archealus (4 p.n.e. 6 po n. Chr.) zostaje atnarchą Judei i Samarii (największe terytorium), Filip ( 4 p.n.e. 34 po Chr.) tetrarchą Gaulanitis, Trachonitis, Batanei i Iturei, a Herod Antypas (4 p.n.e. 39 po Chr.) tetrarchą Galilei i Perei. W tym czasie następuje całkowite polityczne uzależnienie od Cesarstwa Rzymskiego. Palestyna staje się częścią prowincji rzymskiej Syrii rządzonej przez legatów. Ziemią Obiecaną rządzą prokuratorzy mający siedzibę w Cezarei Nadmorskiej. Są to: Piłat (26-36), w latach 37-44 na krótko władzę przejmuje Herod Agrypa I, a od 44 do 66 roku po Chr. Judea staję się znów prowincją prokuratorską. ( Antoniusz Feliks i Festus).
Teren Ziemi świętej staje się areną walki o wpływy, o władzę, intryg, zabójstw na tle politycznym. Wrze tam jak w jednym wielkim kotle. Raz Żydzi stają się przyjaciółmi i sojusznikami Rzymian innym razem znów z nimi walczą, trudno się w tym wszystkim połapać. Stąd może nas zadziwić, ale nie koniecznie zaskoczyć, w ustach arcykapłanów i uczonych w Piśmie zarzut skierowany w procesie Pana Jezusa pod adresem Piłata: „Jeżeli Go uwolnisz nie jesteś przyjacielem cezara”. Zawsze tak się dzieje, gdy w grę wchodzą interesy i ambicje czysto ludzkie.
Sytuacja społeczna.
W Ojczyźnie Jezusa istniało w tym czasie kilka warstw społecznych i to bardzo zróżnicowanych. Arystokracja głównie zamieszkująca Jerozolimę, to książęta i arcykapłani, oni najszybciej ulegali hellenizacji, czy później wpływom kultury rzymskiej. Po nich byli nuworysze, ci, którzy dorobili się majątków między innymi na zarządzaniu finansami państwowymi, to przywódcy poborców podatkowych ( np. Zacheusz), próbowali dorównać arystokracji i naśladowali ją. Dalej warstwa średnia to wolni kupcy, rzemieślnicy i rolnicy. Ich sytuacja była w miarę dobra, gdyż mieli stałe dochody. Warstwa najbardziej prawowierna religijnie i patriotyczna. W końcu największą część stanowili ubodzy, robotnicy najemni, rolni pracownicy sezonowi, pasterze, była też liczna grupa żebraków. W bardzo trudnej sytuacji znajdowały się wdowy i sieroty oraz chorzy, zwłaszcza trędowaci, którym nie wolno było przebywać w pobliżu siedlisk ludzkich na odległość rzutu kamieniem.
Ludność trudniła się głównie rolnictwem i pasterstwem. Uprawiano zboża, warzywa, oliwki, winogrona, owoce, hodowano owce i kozy oraz bydło rogate, zdarzały się hodowle trzody chlewnej przede wszystkim u pogan. Rzemieślnicy znajdowali wiele zajęć, gdyż w tym czasie budowano drogi rzymskie, budowano nowych wiele miast Cezarea Nadmorska i Cezarea Filipowa, Tyberiada i inne i przebudowywano stare. Do dzisiaj istniejące zabytki świadczą o wielkim bogactwie kultury antycznej zarówno greckiej jak i rzymskiej.
W Izraelu prawdopodobnie już w I w. istniał system szkolnictwa. Przy każdej synagodze, które pojawiły się po niewoli babilońskiej miał istnieć „dom Księgi” – szkoła będąca odpowiednikiem naszej szkoły podstawowej, gdzie chłopcy uczyli się czytania i pisania na bazie Tory, czyli Pięcioksięgu. Rodzice dbali o wykształcenie swych synów, zdarzało się również, że kształcono córki, np. Maryja była również osobą wykształconą. Czytać i pisać potrafili również uczniowie Jezusa.